การประเมินวัฎจักรผลิตภัณฑ์ และคาร์บอนฟุตพรินต์สำหรับอุตสาหกรรมชีวเคมี

Life Cycle Assessment and Carbon Footprint for Biochemistry Industry

ศึกษาหลักการและแนวคิดเกี่ยวกับการประเมินวัฏจักรชีวิตของผลิตภัณฑ์ (Life Cycle Assessment - LCA) เรียนรู้การจัดการผลิตภัณฑ์และกระบวนการผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ได้แก่ วัตถุดิบสีเขียว การปรับปรุงกระบวนการผลิต และการออกแบบผลิตภัณฑ์ใหม่ เข้าใจกระบวนการทางธุรกิจเพื่อสิ่งแวดล้อม ได้แก่ การขนส่งและตลาดสีเขียว ผู้บริโภคสีเขียว รวมถึงการกำจัดขั้นสุดท้ายที่ปลอดภัย การวิเคราะห์ร่องรอยผลกระทบทางสิ่งแวดล้อม ได้แก่ คาร์บอนเครดิต การวิเคราะห์ร่องรอยคาร์บอน (Carbon footprint analysis) การวิเคราะห์ร่องรอยการใช้น้ำ (Water footprint analysis) และการวิเคราะห์ร่องรอยเชิงนิเวศ (Ecological footprint analysis)

 
 
 
เพื่อให้ผู้เรียนเข้าใจหลักการและแนวคิด เกี่ยวกับการประเมินวัฏจักรชีวิตของผลิตภัณฑ์ (Life Cycle Assessment - LCA) เพื่อให้ผู้เรียนสามารถประยุกต์ใช้ความรู้ ในด้านวัตถุดิบสีเขียว การปรับปรุงกระบวนการผลิต และการออกแบบผลิตภัณฑ์ใหม่ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เพื่อให้ผู้เรียนเข้าใจกระบวนการทางธุรกิจและการจัดการขยะ ซึ่งครอบคลุมถึงการขนส่ง ตลาดสีเขียว ผู้บริโภคสีเขียว และการกำจัดขั้นสุดท้ายที่ปลอดภัย เพื่อให้ผู้เรียนมีทักษะในการวิเคราะห์ร่องรอยผลกระทบต่างๆ ได้แก่ คาร์บอนเครดิต การวิเคราะห์ร่องรอยคาร์บอน (Carbon footprint analysis) การวิเคราะห์ร่องรอยการใช้น้ำ (Water footprint analysis) และการวิเคราะห์ร่องรอยเชิงนิเวศ (Ecological footprint analysis)
คำอธิบายรายวิชา (ภาษาไทย): หลักการและแนวคิดเกี่ยวกับการประเมินวัฏจักรชีวิตของผลิตภัณฑ์ วัตถุดิบสีเขียว การปรับปรุงกระบวนการผลิต การออกแบบผลิตภัณฑ์ใหม่ การขนส่งและตลาดสีเขียว ผู้บริโภคสีเขียวและการกำจัดขั้นสุดท้ายที่ปลอดภัย คาร์บอนเครดิต การวิเคราะห์ร่องรอยคาร์บอน การวิเคราะห์ร่องรอยการใช้น้ำ การวิเคราะห์ร่องรอยเชิงนิเวศ คำอธิบายรายวิชา (ภาษาอังกฤษ): Principle and concept of life cycle assessment (LCA), green input, process improvement, products design, green logistics and market, green consumer and safe final disposal, carbon credits, carbon footprint analysis, water footprint analysis, ecological footprint analysis
3
มีวินัย ตรงต่อเวลา รับผิดชอบต่อตนเองและสังคม เคารพกฎระเบียบและข้อบังคับต่างๆ ขององค์กรและสังคม สามารถวิเคราะห์และประเมินผลกระทบจากการใช้ความรู้ทางวิศวกรรมต่อบุคคล องค์กร สังคมและสิ่งแวดล้อม
มีความรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับหลักการที่สำคัญ ทั้งในเชิงทฤษฎีและปฏิบัติในเนื้อหาของสาขาวิชาเฉพาะด้านทางวิศวกรรม สามารถวิเคราะห์และแก้ไขปัญหา ด้วยวิธีการที่เหมาะสม รวมถึงการประยุกต์ใช้เครื่องมือที่เหมาะสม
มีความคิดอย่างมีวิจารณญาณที่ดี สามารถคิด วิเคราะห์ และแก้ไขปัญหาด้านวิศวกรรมได้อย่างมีระบบ รวมถึงการใช้ข้อมูลประกอบการตัดสินใจในการทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ
สามารถวางแผนและรับผิดชอบในการพัฒนาการเรียนรู้ทั้งของตนเอง และสอดคล้องกับทางวิชาชีพอย่างต่อเนื่อง มีจิตสำนึกความรับผิดชอบด้านความปลอดภัยในการทำงาน และการรักษาสภาพแวดล้อมต่อสังคม
มีทักษะในการวิเคราะห์ข้อมูลสารสนเทศทางคณิตศาสตร์ หรือการแสดงสถิติประยุกต์ต่อการแก้ปัญหาที่เกี่ยวข้องได้อย่างสร้างสรรค์ สามารถประยุกต์ใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ และการสื่อสารที่ทันสมัยได้อย่างเหมาะสมและมีประสิทธิภาพ
มีทักษะในการปฏิบัติงานกลุ่ม มีการแบ่งหน้าที่ความรับผิดชอบ และมีความร่วมมือกันเป็นอย่างดี
แผนที่แสดงการกระจายความรับผิดชอบมาตรฐานผลการเรียนรู้จากหลักสู่รายวิชา (Curriculum Mapping)
กลุ่มวิชา ด้านที่ 1: คุณธรรม จริยธรรม ด้านที่ 2: ความรู้ ด้านที่ 3: ทักษะทางปัญญา ด้านที่ 4: ทักษะความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลและความรับผิดชอบ ด้านที่ 5: ทักษะการวิเคราะห์เชิงตัวเลข การสื่อสาร และการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ ด้านที่ 6: ทักษะพิสัย
ลำดับ รหัสวิชา ชื่อวิชา มีวินัย ตรงต่อเวลา รับผิดชอบต่อตนเองและสังคม เคารพกฎระเบียบและข้อบังคับต่างๆ ขององค์กรและสังคม สามารถวิเคราะห์และประเมินผลกระทบจากการใช้ความรู้ทางวิศวกรรมต่อบุคคล องค์กร สังคมและสิ่งแวดล้อม เข้าใจและซาบซึ้งในวัฒนธรรมไทย ตระหนักในคุณค่าของระบบคุณธรรม จริยธรรม เสียสละ และซื่อสัตย์สุจริต มีความรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับหลักการที่สำคัญ ทั้งในเชิงทฤษฎีและปฏิบัติในเนื้อหาของสาขาวิชาเฉพาะด้านทางวิศวกรรม สามารถวิเคราะห์และแก้ไขปัญหา ด้วยวิธีการที่เหมาะสม รวมถึงการประยุกต์ใช้เครื่องมือที่เหมาะสม สามารถใช้ความรู้และทักษะในสาขาวิชาของตน ในการประยุกต์แก้ไขปัญหาในงานจริงได้ มีความคิดอย่างมีวิจารณญาณที่ดี ามารถคิด วิเคราะห์ และแก้ไขปัญหาด้านวิศวกรรมได้อย่างมีระบบ รวมถึงการใช้ข้อมูลประกอบการตัดสินใจในการทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ มีจินตนาการและความยืดหยุ่นในการปรับใช้องค์ความรู้ที่เกี่ยวข้องอย่างเหมาะสมในการพัฒนานวัตกรรมหรือต่อยอดองค์ความรู้จากเดิมได้อย่างสร้างสรรค์ สามารถสืบค้นข้อมูลและแสวงหาความรู้เพิ่มเติมได้ด้วยตนเอง เพื่อการเรียนรู้ตลอดชีวิต และทันต่อการเปลี่ยนแปลงทางองค์ความรู้และเทคโนโลยีใหม่ๆ สามารถวางแผนและรับผิดชอบในการพัฒนาการเรียนรู้ทั้งของตนเอง และสอดคล้องกับทางวิชาชีพอย่างต่อเนื่อง มีจิตสำนึกความรับผิดชอบด้านความปลอดภัยในการทำงาน และการรักษาสภาพแวดล้อมต่อสังคม มีทักษะในการวิเคราะห์ข้อมูลสารสนเทศทางคณิตศาสตร์ หรือการแสดงสถิติประยุกต์ต่อการแก้ปัญหาที่เกี่ยวข้องได้อย่างสร้างสรรค์ สามารถประยุกต์ใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ และการสื่อสารที่ทันสมัยได้อย่างเหมาะสมและมีประสิทธิภาพ สามารถใช้เครื่องมือการคำนวณและเครื่องมือทางวิศวกรรม เพื่อประกอบวิชาชีพในสาขาวิศวกรรมที่เกี่ยวข้องได้ มีทักษะในการปฏิบัติงานกลุ่ม มีการแบ่งหน้าที่ความรับผิดชอบ และมีความร่วมมือกันเป็นอย่างดี
1 ENGAG322 การประเมินวัฎจักรผลิตภัณฑ์ และคาร์บอนฟุตพรินต์สำหรับอุตสาหกรรมชีวเคมี
กิจกรรมที่ ผลการเรียนรู้ * วิธีการประเมินผลนักศึกษา สัปดาห์ที่ประเมิน สัดส่วนของการประเมินผล
1 ด้านที่ 1: คุณธรรม จริยธรรม ด้านที่ 4: ทักษะความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลและความรับผิดชอบ ประเมินพฤติกรรมจากการเข้าชั้นเรียน การตรงต่อเวลา ความซื่อสัตย์ ความรับผิดชอบต่องานที่ได้รับมอบหมาย และการมีส่วนร่วมในชั้นเรียน 1 - 15 10
2 ด้านที่ 2: ความรู้ ด้านที่ 3: ทักษะทางปัญญา ด้านที่ 5: ทักษะการวิเคราะห์เชิงตัวเลข การสื่อสาร และ IT ประเมินจากงานที่ได้รับมอบหมาย, แบบฝึกหัดการคำนวณคาร์บอนฟุตพรินต์, การวิเคราะห์กรณีศึกษา (Case Study) และการทดสอบย่อย (Quiz) 3, 5, 7, 10, 12, 14 20
3 ด้านที่ 3: ทักษะทางปัญญา ด้านที่ 4: ทักษะความสัมพันธ์ฯ ด้านที่ 5: ทักษะการสื่อสาร/IT ด้านที่ 6: ทักษะพิสัย ประเมินจากการจัดทำรายงาน/โครงงาน (Project) ประเมินรูปเล่ม ทักษะการทำงานกลุ่ม และการใช้สื่อเทคโนโลยีสารสนเทศนำเสนอผลงานหน้าชั้นเรียน 15 20
4 ด้านที่ 2: ความรู้ ด้านที่ 3: ทักษะทางปัญญา ประเมินผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนด้วย การสอบกลางภาคเรียน (Midterm Examination) 8 25
5 ด้านที่ 2: ความรู้ ด้านที่ 3: ทักษะทางปัญญา ประเมินผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนด้วย การสอบปลายภาคเรียน (Final Examination) 16 25
ตำราและเอกสารประกอบการสอน: เอกสารที่ครอบคลุมทฤษฎีการประเมินวัฏจักรชีวิตของผลิตภัณฑ์ (LCA) ร่องรอยคาร์บอน ร่องรอยการใช้น้ำ ร่องรอยเชิงนิเวศ และคาร์บอนเครดิต กรณีศึกษา (Case Studies): เอกสารกรณีศึกษาจากสถานการณ์จริงในอุตสาหกรรมชีวเคมี เช่น การจัดการขยะ การขนส่งสีเขียว และการปรับปรุงกระบวนการผลิต เพื่อใช้ประกอบการวิเคราะห์และแก้ไขปัญหาในชั้นเรียน ฐานข้อมูลวิชาการออนไลน์: การให้นักศึกษาสืบค้นงานวิจัยหรือบทความวิชาการใหม่ๆ ผ่านฐานข้อมูลของหอสมุดกลาง เช่น ScienceDirect, SpringerLink หรือ ProQuest เพื่อให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีด้านสิ่งแวดล้อม
ซอฟต์แวร์และเทคโนโลยีสารสนเทศ (Software & IT)

โปรแกรมคอมพิวเตอร์สำหรับการวิเคราะห์: ซอฟต์แวร์ที่ช่วยประมวลผลทางคณิตศาสตร์และสถิติ (เช่น MS Excel) หรือซอฟต์แวร์ประเมิน LCA เฉพาะทาง เพื่อใช้ฝึกคำนวณและวิเคราะห์คาร์บอนฟุตพรินต์ตามเนื้อหารายวิชา ระบบจัดการการเรียนรู้ออนไลน์ (E-learning/LMS): การใช้เครือข่ายอินเทอร์เน็ตและระบบอิเล็กทรอนิกส์เป็นสื่อหลักในการส่งเอกสาร มอบหมายงาน หรือใช้ร่วมกับกลยุทธ์ห้องเรียนกลับด้าน (Flipped Classroom)

3. สื่อมัลติมีเดียเพื่อการเรียนรู้ (Multimedia Resources)

สื่อโสตทัศนูปกรณ์และวิดีทัศน์: สื่อดิจิทัลหรือวิดีโอที่แสดงให้เห็นถึงกระบวนการในอุตสาหกรรม การเกิดมลพิษ หรือกระบวนการที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม (Green Input / Green Logistics) เพื่อให้นักศึกษาเห็นภาพการปฏิบัติงานในสภาพแวดล้อมจริง

4. ทรัพยากรสนับสนุนโครงงานและการแก้ปัญหา (Project & PbL Resources)

ชุดข้อมูลจำลอง (Mock Data): ข้อมูลจำลองของกระบวนการผลิตในอุตสาหกรรมชีวเคมี เพื่อให้นักศึกษานำมาใช้ฝึกคำนวณในรายวิชา แนวทางและโจทย์ปัญหาจากภาคอุตสาหกรรม: ทรัพยากรที่ใช้สนับสนุนการเรียนรู้แบบใช้โครงงานเป็นฐาน (Project-based Learning) โดยกำหนดให้นักศึกษาบูรณาการความรู้ด้าน LCA เพื่อออกแบบผลิตภัณฑ์ใหม่ หรือหาทางปรับปรุงกระบวนการผลิตเดิม
ให้นักศึกษาเป็นผู้ประเมินทักษะและกลยุทธ์การสอนของอาจารย์ในแต่ละรายวิชา ภายหลังการสอน จะมีการนำผลการประเมินการสอนโดยนักศึกษา ควบคู่กับการวิเคราะห์ผลการเรียนของนักศึกษามาประเมินประสิทธิผลของรายวิชาร่วมด้วย
ช่วงก่อนการสอน: จัดให้มีการประเมินและปรึกษาหารือด้านกลยุทธ์การสอนโดยทีมผู้สอน ระดับภาควิชา หรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านหลักสูตรและวิธีการสอน ช่วงระหว่าง/หลังการสอน: ประเมินทักษะของอาจารย์ผ่านการสังเกตการณ์สอนโดยผู้รับผิดชอบหลักสูตร ประธานหลักสูตร หรือทีมผู้สอน มีการทดสอบผลการเรียนรู้ของนักศึกษาเพื่อเทียบเคียงมาตรฐานกับสถาบันอื่นในหลักสูตรเดียวกัน
กระบวนการนำผลการประเมินไปปรับปรุง ทำได้โดยการรวบรวมปัญหาและข้อเสนอแนะต่างๆ มอบหมายให้ประธานหลักสูตรและทีมผู้สอนนำข้อเสนอแนะนั้นไปดำเนินการปรับปรุงแผนการสอน และจัดทำรายงานผลต่อไป นำผลการประเมินการดำเนินงานที่ได้รายงานไว้ในปีก่อนหน้า (เช่น ใน มคอ.7) มาเป็นฐานในการพัฒนาปรับปรุงการจัดการเรียนการสอน กลยุทธ์การสอน และวิธีการประเมินผล
การพิจารณาข้อสอบ: มีคณะกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิพิจารณาความเหมาะสมของข้อสอบในการวัดผลการเรียนรู้ ทั้งภาคทฤษฎีและปฏิบัติ ให้เป็นไปตามแผนการสอน การวิเคราะห์ข้อสอบล่วงหน้า: อาจารย์ผู้สอนและคณะกรรมการหลักสูตรจะร่วมกันหารือเพื่อวิเคราะห์คุณภาพของข้อสอบก่อนนำไปใช้สอบจริง (ดำเนินการอย่างน้อยร้อยละ 25 ของรายวิชาที่เปิดสอนในแต่ละปี) การสุ่มทดสอบย้อนหลัง: อาจารย์ประจำหลักสูตรจะติดตามผลและทวนสอบผลสัมฤทธิ์ของนักศึกษา โดยสุ่มนักศึกษาที่เรียนรายวิชานั้นๆ ผ่านไปแล้วให้มาทำแบบทดสอบ (ดำเนินการอย่างน้อยร้อยละ 25 ของรายวิชาที่เปิดสอน)
ดำเนินการรวบรวมข้อเสนอแนะและข้อมูลที่ได้จากการประเมินของนักศึกษา บัณฑิตใหม่ ผู้ว่าจ้าง (ผู้ใช้บัณฑิต) และผู้ทรงคุณวุฒิภายนอก ให้ผู้รับผิดชอบหลักสูตรหรือประธานหลักสูตร นำข้อมูลทั้งหมดมาวิเคราะห์และทบทวนผลการประเมิน จัดทำข้อเสนอเพื่อปรับปรุงรายละเอียดของรายวิชา ปรับปรุงหลักสูตร และปรับแผนกลยุทธ์การสอนในภาคการศึกษาหรือปีการศึกษาถัดไป